ARTYKUŁY

 Symbole narodowe - Orzeł Biały - 06 kwiecień

Najstarszym z polskich symboli narodowych jest godło - znak herbowy.
Godłem naszego państwa jest wizerunek Orła Białego w czerwonym polu.
Początki tego znaku sięgają średniowiecza i wiążą się z dziejami
dynastii Piastów.
Pisząc swą kronikę na początku XII wieku Anonim, zwany Gallem, 
wymienia jakieś znaki polskie (signa Polonica), które odróżniały 
rycerzy polskich w walkach z Czechami. Sto lat później kronikarz
Wincentego Kadłubka mówi już o "Znakach zwycięskiego orła", pod
którymi mieli się skupić rycerze Księcia Kazimierza Sprawiedliwego
w bitwie z Rusinami pod Brześciem. O Orle Białym Polaków na
sztandarze "Czarnym jak węgiel" wspomina rymowana kronika czeska
z XIII stulecia w opisie walki króla węgierskiego Władysława z 
wojskami czeskimi Przemysława Ottokara II, wspomaganymi przez 
książąt śląskich.
Próba zjednoczenia ziem polskich pod koniec XIII wieku przez 
jednego z Piastów, Przemysława II, księcia wielkopolskiego, i jego 
koronacja na króla Polski w 1295 wyniosły jego znak osobisty Orła
Białego do rangi godła Królestwa Polskiego.



Jako godło Korony Królestwa Polskiego (Corona Regni Poloniae) 
wizerunek Orła Białego w koronie przyjęli królowie Władysław 
Łokietek i jego syn Kazimierz zwany Wielkim. Umacnianiu się tego
symbolu w roli godła państwa polskiego, jego władcy i zarazem znaku
wszystkich Polaków sprzyjało kształtujące się wówczas poczucie
świadomości narodowej.



Postać polskiego orła państwowego ukształtowała się ostatecznie
około połowy XIV wieku. Ówczesny orzeł odznacza się mocną sylwetką
ma dumnie odchyloną głowę ozdobioną trójlistną koroną, ostry dziub,
szeroko rozpostarte skrzydła o wyrazistej linii piór, duży ogon w
formie lilii oraz potężne łapy zakończone drapieżnymi szponami.
Mimo prostoty rysunku bije z niego siła i majestat. Później orzeł
polski zmienił swe kształty zależnie od kanonów stylowych różnych
epok.



W bitwie pod Grunwaldem 1410 roku rycerstwu polskiemu przewodziła
Chorągiew Wielka Ziemi Krakowskiej, mająca w herbie Orła Białego
z rozpostartymi skrzydłami z koroną na głowie. Obok niej walczącym
oddziałom przewodziły: chorągiew nadworna, przedstawiająca rycerza
w zbroi siedzącego na koniu w polu czerwonym; chorągiew Ziemi
Sieradzkiej z Orłem Białym w polu czerwonym i z lwem płowym w polu
białym; chorągiew Ziemi Mazowieckiej z Orłem Białym bez korony w polu
czerwonym: w sumie 50 chorągwi polskich, 40 litewskich i ruskich.



Po gotyckim orle Piastów i pierwszych Jagiellonów przyszedł 
renesansowy, jakby wpisany w koło, orzeł Zygmunta I i Zygmunta Augusta
charakteryzujący się promieniście ustawionymi lotkami szeroko
rozwiniętych skrzydeł. Na jego piersi często kładziono inicjał 
imienia króla. Ten kształt orła stale rozbudowywany i wzbogacany,
ustąpił barokowej naturalistycznie stylizowanej postaci orła Wazów
i Jana III. W XVIII stuleciu rysunek orła ulega uspokojeniu, cechuje go
harmonia proporcji i kształtu.



Anna Jagiellonka, córka Zygmunta I Starego, po ucieczce Henryka 
Walezego okrzyknięta królową Polski 1575-1576 umieściła na piersi
Orła Białego swój inicjał "A".



Listera "S" wróciła na pierś Orła w niektórych wizerunkach herbu Polski
za rządów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy.




Wielki herb koronny. Fragment ryciny z "Civitates orbis terrarum"
G. Brauna 1618 r.
Królowie elekcyjni zwyczaj ten zmodyfikowali, umieszczając na piersi 
orła nie inicjały, lecz własne herby rodowe lub herby państw, z których
pochodzili.



Herb z czasów panowania króla Stanisława Batorego, "Herby Rycerstwa
Polskiego" Bartosza Paprockiego 1584r.



Herb z czasów Jana III Sobieskiego, herbarz Wacława Potockiego 1696r.



Od czasów Władysława Jagiełły orzeł polski znalazł się na jednej tarczy
z herbem Litwy, Pogonią (rycerz w zbroi, z mieczem, siedzący na koniu
w czerwonym polu) na znak unii łączącej Koronę i Wielkie Księstwo 
Litewskie. Połączone zwykle na tarczy czteropolowej zwieńczonej koroną
herby Orła i Pogoni stanowiły godło państwowe Rzeczypospolitej Obojga
Narodów. Za królów elekcyjnych do tego godła doszedł herb rodu
panującego. Motyw orła w koronie wystepował też samodzielnie na
budowlach, monetach, pieczęciach urzędowych, drukach, sztandarach
wojskowych, chorągwiach państwowych często z herbem rodowym króla na 
piersi. W świadomości Polaków wizerunek Orła Białego utrwalił się wówczas
jako symbol Rzeczypospolitej i króla, a także jako znak narodu polskiego.



Za czasów Stanisława Augusta w szponach orła pojawiają się niekiedy
insygnia władzy królewskiej: miecz, berło i jabłko. W epoce napoleońskiej
obserwuje się powrót do antycznego orła cesarskiego i orła rzymskich
legionów. 
Mimo zmieniającego się kształtu orła zawsze ta sama była idea wolnego,
niezawisłego państwa polskiego wyrażana przez ten symbol.
W wyniku rozbiorów Polska utraciła samodzielny byt polityczny a z 
oficjalnej symboliki państwowej znikł znak Orła Białego. Zastąpiły go 
sztucznie utworzone godła: najpierw Księstwa Warszawskiego później
zależnego od Rosji Królestwa Polskiego. W czasie zaborów tylko w Galicji
w dobie autonomii po 1869r było możliwe używanie polskich symboli, w tym
wizerunku orła.



Herb Rzeczypospolitej z czasów Powstania Styczniowego z 1863 roku.





Łańcuch Orderu Orła Białego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Odrodzone w 1918 roku państwo polskie przyjęło za swe godło orła w 
koronie. Sejm na posiedzeniu w dniu 1 sierpnia 1919 roku zatwierdził 
oficjalny wzór godła państwowego. Przedstawiał on Orła Białego na
czerwonym polu, w złotej koronie zamkniętej krzyżem, ze złotym dziobem 
i ze złotymi szponami. Orzeł ten nawiązywał w rysunku do klasycystycznego
orła Rzeczypospolitej z końca XVIII wieku.



Na mocy rozporządzenia prezydenta z 13 grudnia 1927 roku wprowadzono nowy
wzór godła państwowego. Na czerwonej tarczy herbowej ze złotym 
obramowaniem występował Orzeł Biały w złotej gotyckiej koronie bez krzyża
z rozwartym złotym dziobem i wysuniętym językiem, z uniesionymi i szeroko
rozpostartymi skrzydłami o ostro zarysowanych piórach, z gwiaździście
zakończoną przepaską biegnącą przez barki, z wyprostowanymi nogami o 
złotych pazurach, z wyraziście rozwiniętym ogonem.





Godło Polski teraz.